Wat heb je verkeerd gedaan?

Voelde je je bij het lezen van de titel al een beetje schuldig? Ook al heb je helemaal niets gedaan?

Zo snel gaat dat soms: het schuldgevoel heeft je te pakken voordat je er erg in hebt.

Hoe kun je daar makkelijker mee omgaan?

Schuldgevoel en grenzen

Gevoelens van schuld hebben velen van ons regelmatig. Sommigen zijn er zelfs heel bevattelijk voor.

Dat kan voor problemen zorgen: niet alleen is het heel vervelend, het leidt indirect tot stress – want wie zich schuldig voelt, probeert het goed te doen en zegt daarom geen nee. Grenzen stellen wordt lastig.

Dit is het tweede deel van een serie over lastige emoties, stress en mogelijke oplossingen. Deel 1 over angst lees je hier. Lees ook het voorafje over hoe je negatieve emoties kwijtraakt.

Het nuttige schuldgevoel

Ben je iets vergeten? Bijvoorbeeld een verjaardag of een boodschap? Dan voel je je vaak schuldig.

Dat is niet leuk, maar meestal wel oplosbaar: je zegt sorry, je doet iets om het weer goed te maken, en je zorgt ervoor dat het de volgende keer niet weer gebeurt.

Je schuldgevoel was nuttig, want het liet je merken dat je iets gedaan hebt dat niet strookte met je eigen waardes of je verwachtingen. Door de correctie (bijvoorbeeld excuses) herstel je het, en is het weer goed.

Bovendien kun je ervan leren: je zet vanaf nu alle verjaardagen in je agenda.

Het wat minder nuttige schuldgevoel

Soms zit het echter ingewikkelder.

De mens is een empathisch wezen. Als je ziet dat een ander lijdt, dan voelen sommige mensen zich schuldig als ze de persoon niet helpen. Ook als het niet kan of als het niet lukt. En soms heb je gewoon geen invloed op de situatie.

Lukt het je dan om je schuldgevoel te laten gaan?

Dit schuldgevoel gaat onder andere over verantwoordelijkheid: Kun je de verantwoordelijkheid laten waar ze hoort – namelijk bij de ander?

Vaak helpt het om te kijken wat er aan de hand is.

• Wat heeft het gevoel bij de ander veroorzaakt?
• Heb jij er invloed op? Kun jij haar gevoel wegnemen?
• Check de feiten en handel ernaar.

Het ingewikkelde schuldgevoel

Maar ja … soms zit het nog ingewikkelder:

Schuld is soms een vermomming voor andere gevoelens.

Het voelt als schuld, maar het gaat om iets anders.

Bijvoorbeeld angst voor afwijzing: Je zegt geen nee, omdat je je anders schuldig voelt, ook al weet je heel goed dat je nee kan en mag zeggen. In dat geval schuilt achter het schuldgevoel vaak de angst dat de ander je niet meer wil als je nee zegt.

Soms is het ook een masker voor gevoelens van boosheid: je collega heeft iets gedaan en je bent kwaad op hem. Maar eigenlijk vind je dat boosheid niet mag. In plaats van je kritiek te uiten, en daarmee de kans creëren om er iets mee te doen, voel je je schuldig en vecht met jezelf tegen je boosheid. Je voelt je schuldig vanwege iets dat alleen in je hoofd plaatsvindt.

De enige die er last van heeft, ben jezelf.

Doe iets met je boosheid. Als je het onderdrukt, wordt het alleen maar erger.

Het onbewuste schuldgevoel

Voel je je soms schuldig omdat je nee hebt gezegd, of je eigen keuze gemaakt hebt?

Het zou best kunnen dat daar een verwachting onder ligt dat je altijd moet zorgen voor anderen. Dit gevoel kan heel vroeg zijn ontstaan, en er zijn uiteenlopende redenen denkbaar waarom dat zo is.

Misschien was je moeder ziek, en moest je als kind voor haar zorgen. Of je broertje was heel lastig, en je wilde je ouders niet tot last zijn. Of je was en bent onzeker, en geeft anderen helpen je een goed gevoel.

Als dat speelt, kun je een paar dingen doen. Onderzoek:

• Wat verwacht je van jezelf? Verwacht je hetzelfde ook van anderen?
• De essentiële vraag: Wat wil jij, wat vind jij zelf?
• Eigen veiligheid eerst: als jij niet goed voor jezelf zorgt, kun je ook niet voor een ander zorgen.
• Leer daarom nee zeggen. Hoe vaker je het doet, hoe makkelijker het gaat.

Wat ik schrijf, klinkt makkelijker dan het is. Als dergelijke patronen spelen, lukt het namelijk niet altijd om het zelf op te lossen. Ze zijn immers onbewust, en daarmee voor jou niet makkelijk te zien.

Soms heb je iemand nodig die je helpt om te onderzoeken

• hoe je in elkaar zit.
• wat de mogelijkheden zijn om je gedrag te veranderen.
• hoe je kunt leren om nee te zeggen.
• hoe je beter kunt voelen.

Wil je daar meer over weten? Neem dan contact op.

Ingewikkeld – en waardevol

Je merkt het al: Schuldgevoelens zijn een ingewikkelde zaak. Maar ze kunnen ook behulpzaam zijn: als je begrijpt, waarom ze ontstaan, wijzen ze op een behoefte of een verwachting die vaak op de ene of andere manier te vervullen valt.

Gelukkig kunnen we veel dingen veranderen.

Gelukkig hoef je niet alleen erachter te komen hoe je dat kunt doen.