Jaloezie!

Opeens is ze er, de nieuwe collega. En ze kan gewoon alles. Slim is ze, grappig, een snelle denker, sympathiek, weet van aanpakken.

Je bent onder de indruk. Maar je voelt je ook ongemakkelijk: verlies jij nu je positie in het team? Gaan collega’s opeens haar vragen in plaats van jou? Is zij leuker dan jij?

Je herkent het vast wel: dit is jaloezie.

Jaloezie versus afgunst

Jaloezie en afgunst (of nijd) worden vaak door elkaar gebruikt. Toch zijn ze heel anders. Kort door de bocht gezegd: als je jaloers bent, dan ben je bang om iets te verliezen dat je hebt. Als het om afgunst of nijd gaat, dan wil je iets dat een ander heeft en jij niet.

Het is een andere emotie: willen/begeren staat tegenover de angst voor verlies. Dat roept ander gedrag op. Vandaag gaat het over jaloezie, over twee weken lees je meer over afgunst.

Jaloezie is een mix van emoties

Denk even aan de laatste keer dat je jaloers was. Wat voelde je?

Waarschijnlijk een mix van emoties. Bijvoorbeeld:

• angst, om iets of iemand te verliezen
• boosheid
• machteloosheid
• onzekerheid
• afkeer

Deze mix van heel onaangename gevoelens maakt dat jaloezie heel ingrijpend kan zijn. Mensen denken bij jaloezie vooral aan een relatie, maar het speelt vaak ook op andere terreinen: op het werk, in vriendschappen, in allerlei groepen – overal waar een derde bedreigend kan voelen voor iets dat je hebt en niet kwijt wil.

Jaloezie als verhaal

Niet voor niets is jaloezie een onderwerp van talloze romans en films. Het bevat namelijk altijd een verhaal, een ontwikkeling: er is een situatie, een persoon die opduikt, er zijn bepaalde omstandigheden die leiden tot jaloezie. Vaak volgen dan pogingen om de jaloezie het hoofd te bieden, bijvoorbeeld door er zelf beter mee om te gaan, of door de (vermeende) indringer onschadelijk proberen te maken. Een goede schrijver weet hier wel wat van te maken!

Jaloezie heeft te maken met je eigen ervaringen

Jaloezie houdt zich tot op zekere hoogte zelf in stand. In het Duits is er een mooie omschrijving: “Eifersucht ist eine Leidenschaft, die mit Eifer sucht, was Leiden schafft. / Jaloezie is een hartstocht, die met ijver zoekt, wat lijden veroorzaakt.” (Deze zin is niet makkelijk te vertalen, maar dankzij vertaler Ingrid Ostermann is het gelukt. Dank!)

Het omschrijft precies waar het om gaat: angst drijft het gevoel op. Vervolgens ga je overal op zoek naar bevestiging of het nou wel of niet klopt. Je controleert. Je vecht. Deze gedragingen versterken je jaloezie, waardoor je emoties hoog op kunnen lopen.

Jaloezie creëer je dus deels zelf. Het ontstaat namelijk niet alleen door feiten (sterker nog, jaloezie is soms nauwelijks op feiten gebaseerd), maar vooral door de manier waarop je de feiten interpreteert.

Een voedingsbodem zijn onzekerheid en eigen angsten. Als onzeker bent over jezelf, en je ziet je partner of collega geanimeerd praten met iemand anders, kun jij dat interpreteren als “zie je wel, zij vindt haar leuker dan mij.” Waar je bang voor bent, is sterk bepaald door zowel de cultuur waarin je je beweegt als ook jouw individuele ervaringen.

De basis van jaloezie: onzekerheid

Omdat onzekerheid en een laag zelfbeeld jaloezie bevorderen, is het goed om daar aandacht aan te besteden.

Zo lang je er geen last van hebt, is er weinig aan de hand. Als je echter merkt dat jouw jaloezie invloed heeft op jouw relatie, of die nou professioneel of privé is, dan is het goed om er iets aan te doen.

1. Ga je eigen angsten na

Waar ben je bang voor?

Als je dat weet, kun je onderzoeken wat er echt gebeurt. Wat zijn de feiten? Hoe zou je dat interpreteren als hetzelfde een vriend of vriendin zou overkomen?

2. Onderzoek je gevoel

Dit is een tip die je van mij al vaker gelezen hebt. Maar het werkt, vandaar dat ik het blijf herhalen:

Onderzoek wat je gevoelens zijn: Angst? Boosheid? Machteloosheid? Afkeer?

Benoem en voel het, het kan je helpen om het wat kleiner te maken.

3. Onderzoek de samenhang met je verleden

Als we jaloers zijn, zijn we bang om iets te verliezen. Vaak heeft dat te maken met onze geschiedenis.

Als bijvoorbeeld jouw vader of moeder een geliefde had en daardoor problemen in je gezin ontstonden of er zelfs een echtscheiding was, dan is de kans groot dat jij bang bent dat jou hetzelfde overkomt. En ben je wellicht sneller jaloers in je partnerschap.

Of stel je bent in een samengesteld gezin opgegroeid. De relatie met je stiefouder en je half- of stiefbroers en -zussen was wellicht ingewikkeld. Misschien voelde je je uitgesloten. Grote kans je dan sneller jaloers bent als je het gevoel hebt dat je uitgesloten wordt.

Als je de samenhang begrijpt, wordt het makkelijker om te relativeren en kun je wat beter inschatten of er nou echt iets aan de hand is, of het vooral de oude angst is die haar kop opsteekt. Daarmee voorkom je jaloezie misschien voor een deel, en het helpt vooral om het gevoel hanteerbaarder te houden.

4. Bespreek het

Praat erover als het enigszins kan. Met je partner, met de persoon of groep die het betreft, of met een vriend.

Je zult zien dat het helpt.

Over twee weken lees je meer over afgunst en nijd.

PS. Dit artikel is deel van een serie over lastige gevoelens. Eerdere artikelen gingen over het kwijtraken van negatieve emoties, angst overwinnen, schuldgevoelens, schaamte, verdriet en boosheid.