Schaamte kan zo weer verdwijnen

Ik had een gesprek gehad met een heel uitdagende cliënt, waar ik niet tevreden over was.

Iets, dat mij normaal heel makkelijk afgaat, was mij niet goed gelukt: een relatie opbouwen. Zij was een heel precieze vrouw, die op een pietluttige manier kritisch was, en dat vond ik lastig.

Het bleef me op een vervelende manier achtervolgen. Maar ik begreep niet zo goed waarom – zo erg was het nou ook weer niet geweest. Totdat ik het met een paar vakgenoten besprak, en eentje zei: ik heb het gevoel dat je je schaamt.

En verdomme, zo was het. Terwijl ik het zelf niet door had!

Ik was verbijsterd, en ook opgelucht: toen ik besefte dat ik me inderdaad schaamde, viel het vervelende gevoel gewoon van me af. En ik leerde een belangrijke les: je kunt je schamen, zonder dat je het door hebt. Terwijl je er wel last van hebt.

Maar waarom schaamde ik me eigenlijk? Waarom schamen mensen zich?

Wat is het nut van schaamte?

Schaamte markeert sociale regels en grenzen: het geeft aan dat je bang bent dat je gedrag door anderen afgekeurd wordt. Je ziet jezelf, sterker nog, je beoordeelt jezelf door de ogen van een ander. Dat zorgt ervoor, dat je je aan de regels van je sociale groep houdt, zodat je niet afgewezen wordt. Nuttig dus.

Schaamte is sterk cultureel bepaald: in Nederland schamen wij ons voor andere dingen dan in, zeg, China. Of neem naaktheid: In sommige culturen is een peniskoker voldoende, in andere gaan mannen in pak en stropdas, of dragen vrouwen een boerka.

Als je je schaamt, heeft dat soms lichamelijke gevolgen, en kunnen anderen het zien: je wordt bijvoorbeeld rood, of je begint te zweten. Dat versterkt de schaamte vaak.

Blokkerende schaamte

Nuttige schaamte bewaart ons dus voor sociale missers.

Soms echter schaam je je over iets, dat helemaal geen misser is. Je schaamt je bijvoorbeeld omdat je eigen standaards zo hoog zijn. Omdat je vindt dat je niet voldoet.

Mensen, die het lastig vinden om in een groep iets te zeggen kunnen er een liedje over zingen: als iedereen je aankijkt, erop wachtend dat jij iets zou zeggen, dan pakt de schaamte je. Je voelt de verwachtingen, je denkt dat je aan die verwachtingen helemaal niet kan voldoen, dat je het helemaal verkeerd doet. Je schaamt je, je zou willen verdwijnen in een gat in de grond.

Probeer dan nog maar iets te zeggen.

Angst voor het oordeel van de ander

Schaamte betekent eigenlijk: bang zijn voor het oordeel van de ander. Vaak heeft dat direct te maken met angst voor afwijzing.

Dat is ook wat er met mij gebeurde, zonder dat ik het door had: het gesprek liep niet helemaal lekker, en ik was onbewust bang dat ik niet goed genoeg was, dat ik ergens een fout had gemaakt. Zo schaamde ik me, zonder dat er echt iets voor te schamen viel. Dat gebeurde echter zo diep verborgen, dat ik het niet eens doorhad.

Schaamte laat zien dat je niet ideaal bent

Schaamte heeft veel te maken met het feit dat je niet ideaal bent.

Niemand is dat.

Alleen tillen sommige er zwaarder aan dan andere. Ze zijn bang dat ze veroordeeld en afgewezen worden.

Zo raak je schaamte zeker niet kwijt

Schaamte is een heel vervelend gevoel. Daarom hebben wij vaak de neiging om het gevoel te onderdrukken, te negeren.

Dat werkt niet.

Als je het onderdrukt, komt het op een andere plek tevoorschijn. Je verstijft misschien, bent bang, of voelt je vervelend.

Zo ga je wel om met schaamte

1. Laat de schaamte toe en benoem het

Met een beetje mazzel is dat al voldoende, en verdwijnt de schaamte vanzelf.

2. Scheid je gedrag van je persoon

Het is je niet gelukt om iets te zeggen in de groep. Of je hebt een kop koffie omgestoten. Dat klopt.

Maar is dat je hele zijn?

3. Wat had je gedaan als dat een ander was gebeurd?

Waarschijnlijk had je troostend gezegd “Dat is toch niet zo erg”, of iets dergelijks. Toch?

4. Onderneem even een tijdreis

Welke betekenis heeft dat, waarvoor je je schaamt, voor de rest van je leven? Wat denk je over een jaar hierover? Weet je het dan überhaupt nog?

5. Onderbreek je piekergedachtes

Stop met erover nadenken: zoek afleiding, stap in het hier nu.

Zorg ervoor dat hier niet meer aan kunt denken door je te focussen op iets anders.

Schaam jij je soms ook?

Waarover dan? Ik ben benieuwd wat je schrijft in het commentaarveld hieronder.

Of … krijg je bij de gedachte dat je een commentaar achterlaat rode oren?

Dan heeft je schaamtegevoel je te pakken …

Stap eroverheen en schrijf iets!

Grote kans dat het bevrijdend werkt! Voor jezelf én voor anderen.