Afgunst

Afgunst – het is zo ongeveer de meest vervelende en meest destructieve emotie die er is. En toch speelt het vaak, vaker dan we willen en vaker dan we zien.

Heeft de ander iets dat jij graag wil hebben? Dan zou het best kunnen dat je afgunstig bent. Dan neem je het de ander kwalijk, en dat roept weer de wens op om hem of haar te kwetsen. Of, zoals de psycholoog Mark Stein zegt: “Envy involves a violent attack and is not concerned with self-preservation” .

En nee, het gaat vaak niet om geld of om bezittingen, dat zijn meestal niet de essentiële punten (behalve als je echt moeite hebt om rond te komen). Het gaat om kennis, om aandacht, om succes, om humor – het kan van alles zijn.

Afgunst vind je vaak waar je het niet verwacht: Anneriet vertelt dat zij soms haar collega Koen, manager net zoals zij, verder helpt met advies of informatie. Ze doet dat omdat Koen haar hulp vraagt, en ze weet ook dat Koen er erg blij mee is.

Een dag of wat nadat ze hem geholpen heeft krijgt ze echter meestal een venijnige opmerking van Koen aan haar hoofd. Hij doet het zelfs vaak als anderen erbij zijn. Zij heeft het gevoel dat hij haar dan echt kwaad wil, haar wil kwetsen. “Gisteren nog is hij heel blij met wat ik doe, en vandaag zegt hij in de vergadering opeens dat hij mijn voorstel ook een beetje raar vindt en dat het toch echt beter kan. Ik begrijp dat niet!”

Het zou heel goed kunnen dat deze opmerking te maken heeft met afgunst. Anneriet heeft informatie, inzicht, weet op een gebied meer dan Koen, en dat vindt Koen lastig. Waarschijnlijk beseft Koen zelf niet eens dat hij dat doet: afgunst is namelijk vaak onbewust. Als het speelt, dan gaan we bijvoorbeeld überkritisch kijken of de ander niet iets verkeerd doet.

Denk eens zelf na: zijn er collega’s, bij die je bijzonder goed kijkt of ze niet misschien een fout maken of iets doms zeggen? Voelt het lekker als je ze daarbij betrapt? Heb je zin om ze lekker te schoppen, zodat het echt pijn doet? Ook al heb jij er zelf geen voordeel aan? Met andere woorden: ben je afgunstig?

Dan loont het om te kijken wat deze persoon heeft wat jij niet hebt. Ben je misschien bang dat hij je positie bedreigt? Dat zij het beter weet? Dat de directeur hem beter vindt? Dat zij betere grappen maakt?

Afgunst is een emotie, die niemand wil. Maar als je goed kijkt, goed let op je eigen destructieve impulsen, dan zie je dat ook jij het vaker voelt dan je zelf doorhebt.

Het is lastig om met afgunst goed om te gaan, juist omdat het zo destructief is. Weten dat het speelt kan al helpen.

Nadat Koen zijn venijnige opmerking gemaakt heeft lijkt de lucht over het algemeen weer schoon, vertelt Anneriet. Koen is dan weer open, vriendelijk en ondersteunt haar, ze kunnen weer goed samenwerken. Tot de volgende keer. Maar nu ze weet, wat er aan de hand is, is ze minder snel gekwetst. En nu ze erop let, ontdekt ze tot haar ongenoegen dat ze dergelijke dingen zelf ook doet. “Ik doe nu mijn best om dat minder te doen, maar dat is niet altijd makkelijk – het is gebeurd voordat je er erg in hebt. Ik blijf het gewoon proberen!”