Wat we wel kunnen doen

Afgelopen week organiseerde ik met een aantal vakgenoten een conferentie over gezondheid in organisaties. Een van de workshops werd gegeven door Barbara Wren en ging over de impact van corona.

Ik hoor je al “o nee, niet corona” zuchten en dat snap ik, want het ging mij precies evenzo. Voor ons organisatoren was het weliswaar duidelijk dat dit gezien ons thema een onderwerp moest zijn, maar ik had er totaal, maar werkelijk totaal geen zin in. Dit was voor mij juist een reden om het wel te doen. Mijn afkeer maakte duidelijk dat er iets belangrijks in mij zit dat niet verwerkt is. Ik geloof dat dat niet alleen voor mij klopt, maar ook voor vele anderen en voor de maatschappij als geheel.

Een paar dagen voor de conferentie had ik het laatste voorbereidende gesprek met Barbara. Wat mij daarin zo fascineerde was onze ervaring: zij stortte een enorme hoeveelheid informatie en gedachtes over me uit en ik raakte het helemaal kwijt. Wat vertelde ze allemaal? Wat was nou wanneer en hoe? Was dat nou eerste of tweede lockdown, en hoe zat dat? Ik kon haar niet meer volgen. Ik denk dat dit een belangrijke ervaring van corona samenvat: een totaal moeras van beelden, herinneringen en verloren tijd.

Voor mij was corona in velerlei opzichten goed: toen in het begin alles stopte, werd ik gedwongen om in actie te komen en creatief te worden. Want hoe lang zou alles stilvallen? Ik ontwikkelde online workshops en cursussen rondom veerkracht. Daarmee zette ik een professionele stap die ik anders niet zo snel had gedurfd en waar ik nu nog veel aan heb. Omdat in het begin iedereen maar wat aanrommelde durfde ik dat ook. Ook privé waren een aantal voordelen.

Pas tijdens de voorbereiding met Barbara besefte ik hoe sterk ik het beangstigende, het opgeslotene, de machteloosheid van die tijd ergens ver weg had verstopt. Ik heb het begraven onder een positief verhaal, verwerkt was het totaal niet. Ook nu ik dit schrijf, voel ik de beklemming.

Want lang verhaal kort: door corona is er zo veel veranderd. Onze relaties met andere mensen zijn niet meer zoals ze waren, we ervaren ons lichaam en zijn kwetsbaarheid anders. Op werkgebied en in werkrelaties zijn er enorme verschuivingen. De blik op wetenschap is niet meer hetzelfde. De maatschappij heeft enorme ontwikkelingen doorgemaakt. De rol van waarheid is veel kleiner geworden. Deels waren deze ontwikkelingen al gaande, deels zijn ze nieuw.

Al deze heftige ervaringen, deze soms zware realiteit roept de vraag op hoeveel realiteit wij eigenlijk kunnen verdragen. Niet zo heel veel, vrees ik, zeker niet nu de realiteit steeds onzekerder wordt. We ontlopen het op verschillende manieren. Sommigen doen het door het te negeren, net zoals ik dat deed met corona (en soms nog steeds doe): ik wil geloven dat het vooral positief was voor mezelf, waarmee ik de heftigheid van de ervaring ontken. Want allebei is waar, het goede en het zware.

Anderen zoeken het in de eenduidigheid, in zwart-wit-denken. Weer anderen gaan magisch denken. Ze zien een fantasie als werkelijkheid (bijvoorbeeld “als deze persoon aan de macht komt, komt het allemaal goed”). Velen zoeken steun vooral in hun “tribe”, hun eigen groep, waardoor hun wereld kleiner wordt. Al dit zie je terug in wat er nu in de wereld gebeurt.

De toestand van de wereld nu is veel sterker beïnvloed door corona dan ik van tevoren besefte. Het is niet de reden, maar het heeft bestaande ontwikkelingen versterkt en een aantal nieuwe in gang gezet. Ons massale ontwijken van het trauma neemt verschillende vormen aan die de toestand in de wereld geen goed doen. Om hier niet alleen maar in meegesleurd te worden, moeten we dit gegeven in de ogen kijken: wat is er gebeurd en wat heeft dit met ons, onze omgeving en de maatschappij gedaan?

Pijnlijke of traumatische ervaringen hebben ruimte en veiligheid nodig om erover te praten, te denken, te voelen en het daarmee langzaam te verwerken. Dat is een reden waarom ik dit artikel schrijf. Ik nodig je uit om ondanks alle tegenzin toch erover te praten. Vraag je af wat corona jou gegeven heeft en wat je kwijt bent geraakt. Hoe is dat voor jou en voor de ander met die je praat? Als we dit beter begrijpen en verwerken, kunnen we ook ontdekken wat we kunnen doen, in het klein, bij en voor jezelf, maar ook in de maatschappij.